សត្វ​ពស់​, និមិត្តសញ្ញា​នៃ​ការព្យាបាល និង​ឱសថ

ក្នុង​វិស័យ​ពេទ្យ មាន​និមិត្តសញ្ញា​សំខាន់ៗ​ដែល​យើង​តែងតែ​ជួបប្រទះ​ជា​ញឹកញាប់​។ និមិត្តសញ្ញា​ទាំងនោះ សុទ្ធសឹងតែ​ទាក់ទង​ទៅនឹង​ជំនឿ​ក្នុង​រឿងព្រេង​ទេវ​កថា​របស់​ជនជាតិ​ក្រិ​ក ដែល​កើតមានឡើង​តាំងពី​សម័យ​បុរាណកាល​មកម្ល៉េះ ។​

​មាន​និមិត្តសញ្ញា​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ពស់​ចំនួន​បួន​គួរកត់សម្គាល់​៖

១-​និមិត្តសញ្ញា​ក្នុង​ផ្នែក​វេជ្ជសាស្ត្រ​

​ក្នុង​ផ្នែក​វេជ្ជសាស្ត្រ​នេះ មាន​និមិត្តសញ្ញា​ដំបង​មួយ​កំណាត់​របស់​សម្តេច​ព្រះរាជ​គ្រូ​ព្យាបាល​ជំងឺ អេ​ស្គុ​ឡាប (ESCULAPE) ហើយ​សត្វ​ពស់​ដែល​ពត់ពេន​នៅ​ជុំវិញ​ដំបង​នេះ គឺជា និមិត្តសញ្ញា​បញ្ជាក់​ឱ្យឃើញ​យ៉ាងច្បាស់​ក្រឡែត នូវ​ទំហំ​ទឹកចិត្ត​ដ៏​ប៉ិនប្រសប់​ឈ្លាសវៃ ប្រកបទៅដោយ​មហា​ឥទ្ធិពល ពូកែ​កែរោគ​គ្រប់ជំពូក​ឱ្យ​ឆាប់​ជាសះស្បើយ ព្រមទាំង​បង្កើន​មហា​ថាមពល​កម្លាំង​ឱ្យមាន​អាយុ​យឺនយូរ​ទៀតផង ។​

​តាម​រឿងព្រេង​ទេវ​កថា របស់​ជនជាតិ​ក្រិ​កបាន​និយាយថា សម្តេចព្រះ​រាជគ្រូ​ព្យាបាល​ជំងឺ​អេ​ស្គុ​ឡាប បាន​ចាប់បដិសន្ធិ​ឡើង​នៅលើ​ទីប្រជុំ​កោះមាន​ឈ្មោះថា “​ប៉េ​ឡូ​ប៉ូ​ណេ​ស​” (Peloponese)​។ ព្រះអង្គ​គឺជា​ព្រះរាជបុត្រ របស់​អា​ប៉ូ​ឡុង​(Apollon)​និង​ព្រះ​នាង​កូ​រ៉ូ​នី​ស​(Coronis) ។​ព្រះរាជ​មាតា គឺជា​ព្រះរាជ​បុត្រី​របស់​ព្រះ​ចៅ​សោយរាជ្យ​បល្ល័ង្ក​នៅ​រាជធានី​ថែប​(Thebes) ។​

​និមិត្តសញ្ញា​វេជ្ជសាស្ត្រ​

​

Biểu tượng ngành y: Lịch sử của một sai lầm

Trong tâm tưởng của phần đông công chúng, rắn là một hình tượng không tốt. Nói đến rắn, người ta nghĩ ngay đến sự độc hại của nó (khẩu Phật tâm xà; Miệng hùm nọc rắn; Ấp rắn trong lòng, nuôi ong tay áo; Cõng rắn cắn gà nhà, v.v.) Nhưng có lẽ nhiều người cũng ngạc nhiên là biểu tượng của ngành y, một ngành cứu người, lại là con rắn! Vậy nguồn gốc và lịch sử ra đời của biểu tượng này xuất phát từ đâu?

Rắn là một linh vật đối với Ấn Độ giáo (Hinduism). Tại những đền chịu ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ giáo như Campuchea và Thái Lan, chúng ta thấy tượng rắn thần Naga khắp nơi. Naga theo tiếng Phạn có nghĩa là rắn lớn, và được xem là thần rắn trong Ấn Độ giáo. Naga được gắn với hai vị thần quan trọng là Vishnu và Shiva, biểu trưng cho sự sinh thành, phát triển và huỷ diệt, nâng đỡ và bảo đảm sự ổn định của thế giới. Nhưng trong văn hóa phương Tây, rắn còn dùng làm biểu tượng của ngành y.

Ngành y có hai biểu tượng làm nhiều người lẫn lộn. Nhiều tổ chức y khoa trên thế giới, kể cả Quân Y Mĩ, lấy biểu tượng là cây gậy với hai con rắn quấn chung quanh, và đầu gậy là hai cánh (còn gọi là Cadeceus). Nhưng phần lớn các trường y trên thế giới đều có biểu tượng là cây gậy với một con rắn quấn quanh (còn gọi là gậy Aesculapius).

Cadeceus: Biểu tượng Quân Y Hoa Kì (trái) và gậy Aesculapius: Biểu tượng ngành y (phải)

Aesculapius được xem là một vị thần thành hoàng của nghề y. Ông là một nhà phẫu thuật tài ba và nhà nghiên cứu dược liệu. Cây gậy của Aesculapius có một con rắn quấn chung quanh. Truyền thuyết kể lại rằng khi Aesculapius khám bệnh cho Glaukos, người bị sét đánh chết, thì một con rắn lượn vào phòng. Ông rất ngạc nhiên, và phản ứng bằng cách lấy cây gậy đập chết con rắn. Ông càng ngạc nhiên hơn khi thấy một con rắn khác xuất hiện, và con rắn này đặt vào miệng con rắn bị giết một loại cỏ, và nó lập tức sống lại. Ngay lúc đó, Aesculapius học được một bài học đáng giá: ông dùng chính loại cỏ đó để cứu sống Glaukos. Từ đó, con rắn được xem là đầy tớ của Aesculapius, tượng trưng cho sự thông thái, trường thọ, và tái sinh. Sau này, Aesculapius dùng cây gậy với con rắn quấn quanh để làm biểu tượng cho nghề thầy thuốc[1].

Biểu tượng ngành Y?

ẠI SAO BIỂU TƯỢNG CỦA NGÀNH Y LẠI LÀ HÌNH CON RẮN QUẤN QUANH CÂY GẬY, CỦA NGÀNH DƯỢC LÀ HÌNH CON RẮN NHẢ ĐỘC TRÊN CHIẾC LY?

Truyền thuyết con rắn

Theo truyền thuyết cổ Hy Lạp, con trai của thần Appolon (Thần Thái Dương) và Coronis, con gái của Phlégyas, vua xứ Thèbes là Esculape được xem là ông tổ của ngành y dược. Esculape không những có khả năng chữa bệnh mà còn có cả biệt tài làm cho người chết sống lại.

Thần Esculape (tiếng Latin) còn có tên gọi khác là Asclépios (tiếng Hy Lạp) có lẽ sinh ra ở Thessalie thuộc miền Bắc Hy Lạp vào khoảng năm 1260 trước Công Nguyên. Truyền thuyết cho rằng bà mẹ ông qua đời khi đang còn mang thai ông và cha ông đã phải mổ lấy ông ra khỏi bụng mẹ. Vì mẹ mất nên ông bị đem bỏ lên núi gần thành phố Epidaure, nhờ được dê cho bú và chó canh chừng nên ông đã sống sót. Sau đó ít lâu, Esculape được cha mang đến cho Chiron, vị thần Nhân Mã (đầu người, hình ngựa) nuôi dạy. Do bản tính ưa quan sát và lớn lên trong khung cảnh thiên nhiên nên Esculape sớm nhận ra các loại cây cỏ có dược tính chữa bệnh hoặc có thể cải tử hoàn sinh. Cũng theo truyền thuyết, một ngày nọ, Esculape trên đường đi thăm bạn gặp một con rắn, ông đã đưa cây gậy ra và con rắn liền bám lấy rồi bò lên quấn quanh cây gậy. Esculape thấy vậy nên cầm cây gậy đập xuống đất để giết chết con rắn nhưng sau đó ông lại thấy một con rắn khác bò tới, miệng ngậm một loại thảo dược bò đến cứu và làm cho con rắn đã bị chết sống lại. Từ đó ông để tâm tìm kiếm các loại cây cỏ trong núi để chữa bệnh cho con người. Bởi vì vậy, Thượng đế Jupiter (Zeus) sợ Esculape quá tinh thông y học sẽ giúp cho loài người trở thành bất tử nên sai anh em nhà Cyclopes tạo mũi tên sấm sét để trừng phạt. Nhờ thần Apollon kêu xin, Jupiter tha tội và cho tham dự vào hàng tinh tú trong chòm sao Nhân Mã (Sagittaire), từ đó Esculape được xem như thần bổn mệnh của các thầy thuốc.

Stethoscope - ỐNG NGHE

CHIẾC ỐNG NGHE

Gần hai trăm năm nay, chiếc ống nghe - một dụng cụ chẩn đoán đơn sơ mà tin cậy - đã đi cùng thầy thuốc trong công việc khám chữa bệnh hàng ngày. Và chiếc ống nghe, như chiếc gậy Aesculapius thời cổ đại, trở thành một biểu tượng của nền y học hiện đại.

Mùa thu năm 1816 là một thời khắc đáng nhớ: Laennec sáng chế chiếc ống nghe thô sơ đầu tiên trong lịch sử y học. Sự ra đời của chiếc ống nghe được chép thành một giai thoại thú vị. Buổi sáng mùa thu năm ấy, trên đường vội vã đến bệnh viện, Laennec chợt thấy những đứa trẻ đùa nghịch với những cây gỗ dài: một nhóm thì gõ vào đầu này của cây gỗ, một nhóm thì áp tai vào đầu kia lắng nghe những âm thanh vọng lại và cùng nhau cười khúc khích. Và cũng buổi sáng hôm ấy, Laennec khám cho một thiếu nữ mắc bệnh tim. Trước một thiếu nữ bẽn lẽn, Laennec ngại ngùng khi định áp tai vào lồng ngực nghe tiếng tim đập – một phương pháp có từ thời Hippocrates. Ngập ngừng trong giây lát, đột nhiên Laennec nhớ đến trò chơi của nhóm trẻ sáng nay, ông vội cuộn tấm bìa thành một ống giấy dài, một đầu đặt vào lồng ngực người bệnh, còn đầu kia áp vào tai mình. Thật lạ lùng, tiếng tim nghe đập rõ ràng hơn. Và Laennec vừa giữ được khoảng một khoảng cách với người bệnh vừa tạo ra chiếc ống nghe thô sơ đầu tiên trong lịch sử y học.

សុខភាព​ ជា​អ្វី?

យើង​គ្រប់គ្នា​សុទ្ធតែ​ធ្លាប់​ប្រើ​ និង​ឮ​ពាក្យ​ សុខភាព​ ហើយ​ខ្លួនប្រាណ​ និង​ជីវិត​រស់នៅ​របស់​យើង​ផ្ទាល់​ ក៏​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​សុខភាព​ផង​ដែរ​ ។ អ្នកខ្លះ​យល់ដឹង​បាន​ច្បាស់​ពី​បញ្ហា​សុខភាព​ រីឯ​អ្នកខ្លះ​ទៀត​មិន​ខ្វល់ខ្វាយ​នឹង​សុខភាព​ឡើយ​ ។ កាល​ពីមុន​ សុខភាព​ ត្រូវ​បាន​គេ​គិតគូរ​ត្រឹម​កម្រិត​ផ្លូវកាយ​ និង​ផ្លូវ​ចិត្ត​ តាមបែបបទ​មាត្រដ្ឋាន​មួយ​ ។​ មាន​សុខភាព​ គប្បី​ត្រូវ​ឆ្លើយតប​ទៅ​នឹង​លក្ខណៈ​វិនិច្ឆ័យ​មួយ​ចំនួន​ ដូចជា​ទម្ងន់​ លទ្ធភាព​សម្លឹង​មើល​ឃើញ​ លទ្ធភាព​ស្ដាប់​ ស្ថានភាព​ដក​ដង្ហើម​ជាដើម​ ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៦​ អង្គការ​សុខភាពពិភពលោក បាន​ដាក់​បញ្ចូល​កម្រិត​សង្គម​ ដោយ​ឲ្យ​និយមន័យ​ថា​ សុខភាព​ គឺ​ជា​ស្ថានភាព​សរុប​នៃ​សុខុមាលភាព​ផ្លូវកាយ​ ផ្លូវចិត្ត​ អារម្មណ៍​ និង​សុខុមាលភាព​ សង្គម​ពោល​ សុខភាព​មិន​ត្រឹមតែ​ភាព​គ្មាន​ជម្ងឺ​ ឬ​ពិការភាព​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ ។

បន្ទាប់​មក​ការវិវឌ្ឍន៍​នៃ​សុខភាព​ បាន​ឈាន​មួយ​កម្រិត​ទៅ​រក​ប្រធានបទ​សកម្ម​នៃ​សុខភាព​ ដោយ​ចាប់​ផ្ដើម​គិតគូរ​អំពី​តម្រូវ​ការ​ និង​រឿងរ៉ាវ​បុគ្គល​ ។​ នៅ​ចុង​ទសវត្សរ៍​ទី​២០​នេះ​ សុខភាព​ បាន​ផ្លាស់ប្ដូរ​មុខមាត់​នៅ​តាម​បណ្ដា​ប្រទេស​លូតលាស់​មួយ​ចំនួន​ ។​ ដោយ​ឡែក​ មជ្ឈមណ្ឌល​អប់រំ​សុខភាព​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​បាន​ឲ្យ​និយមន័យ​ថា​ សុខភាព​ គឺ​ជា​សុខភាព​សភាវៈ​មនុស្ស​រស់នៅ​ក្នុង​សង្គម​ បូក​រួម​ទាំង​ធាតុ​ផ្សំ​ ជីវិត​ ផ្លូវកាយ​ ផ្លូវចិត្ត​ និង​សង្គម​ ដោយ​គិតគូរ​ទាំង​ប្រការ​ប្រតិបត្តិ​ទាំងឡាយ​ ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​ នឹង​សុខភាព​ ជា​អាទិ​ ស្ថានភាព​សុខភាព​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ រឿងរ៉ាវ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ កម្រិត​ស្ថានភាព​សង្គម​ សេដ្ឋកិច្ច​ ច្បាប់​ និង​វប្បធម៌​ នៅក្នុង​ជីវភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ ។

បន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់ សង្រ្គាមអស់រយៈ ពេលជាង ពីរទសវត្សរ៍ កន្លងមក ប្រទេសកម្ពុជា​យើង ​បានទទួលការ​ បាត់

បង់យ៉ាងធំធេងដែ​លមិនអាចពណ៍នាបានឡើយក្រោយពីស្តារ​ និងរៀបចំឡើងវិញនូវ​រចនាសម្ព័ន្ធ​សង្គម រួចមក​ប្រទេសកម្ពុជា​ បានប្រែប្រួល ​ និងផ្លាស់ប្តូរ​យ៉ាងខ្លាំង ​ ។ ​ប៉ុន្តែការរ​ស់នៅដោយ​ឆ្លងកាត់វិបត្តិផ្សេង​ៗ​ រួមទាំងការការប្រែប្រួល​ក្នុងសង្គម​​បានជះ ឥទ្ធិព​លយ៉ាងខ្លាំងមកលើកា​ររស់នៅរបស់ប្រ​ជាជនកម្ពុជា​យើង ។ ​ឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាន ទាំងឡាយ ដែលបានកើត​ឡើងក្នុងសង្គម​​​ នា ​ពេល​ បច្ចុប្បន្ន ​ ជាពិសេ​ស​​បញ្ហា ​ ដែល​​បន្សល់ទុក​​ពីសង្គ្រាម​ ដូចជា​​ ការ​ព្រាត់​ប្រាស់ ​​ឪពុក​ម្តាយ បងប្អូន​វិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ការធ្លាក់ខ្លួនពីការ​និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានផ្សេងៗទៀតទៀត​ បានធ្វើ​ឲ្យ​មានការ​​ប៉ះទង្គិចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ផ្លូវចិត្តរបស់​ប្រជាជន ​យើង​ដែល អាចបង្កើត​ជាបញ្ហាផ្លូវចិត្ត ក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ​។

បញ្ហាទាំងអស់នេះ​ ​ រួមជាមួយ​នឹងបញ្ហាអវិជ្ជមានមួយចំនួនទៀត ​ ​ក្នុងសង្គមដូច​ជា ​​ ភាពក្រីក្រ​​ សកម្មភាពអានាចារ

ផ្សេងៗ ​អាចបង្កឲ្យយុវជនដែលជា មនុស្ស​ជំនាន់ថ្មី​​មានស្ថាន ភាព ផ្លូវ ចិត្ត​ពុំល្អ​ប្រសើរ ឡើយ ហើយជាកត្តា ជំរុញឲ្យមានអំពើរ ហិង្សារជម្លោះ​ប្រដាប់អាវុធក្នុងសង្គម ​ ​ និងនិន្នាការអវិជ្ជមានផ្សេងៗ ​ ​ ជាច្រើនទាក់ទង​ទៅនឹងឥរិយាបទ និងអកប្ប​កិរិយារបស់ យុវជននៅក្នុងផ្នែកមួយ​ ​ ស្តីអំពី​ ​ អារម្មណ៍ទុក្ខ ព្រួយ​ នៃឯកសារ ស្តីពីការ ​ អង្កេតថ្នាក់ជាតិ ទៅលើឥរិយាបទ​ប្រកបដោយគ្រោះ ថ្នាក់របស់ ​ យុវវ័យដែលធ្វើឡើង​ដោយ ​ ក្រសួងអប់រំ​ ​ យុវជន​ និងកីឡា​ ឧបត្ថម្ភ ដោយ​អង្គការ​ ​ យួនិសេហ្វ និងយូនិស្កូ ​ នៅក្នុង ឆ្នាំ២០០៤បានបង្ហាញថា ​ យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានយុវជន រហូតទៅដល់​២០%​ ​ធ្លាប់មាន​អារ​ម្មណ៍ទុក្ខព្រួយ​ អស់សង្ឃឹម រហូត ដល់​ចង់ធ្វើអ្វីក្នុងរយៈពេលច្រើនជា​ងមួយសប្តាហ៍ ​ហើយនៅក្នុងចំណោម អ្នក​ដែលមានអារម្មណ៍​ទុក្ខព្រួយ និង​ អស់សង្ឃឹម២០% ម្នាក់ក្នុងចំណោម ៥នាក់ ឬ ​ ​៤% ​ នៃយុវវ័យ ទូទាំងប្រទេស ធ្លាប់បានគិត ដល់ការ ធ្វើ អត្តឃាត ។ ​នៅពេល​ ដែលយុវជន​ទាំង នោះមានអារម្មណ៍ខូចចិត្ត​​ គឺមានតែម្តាយ​ឪពុក​ ឬអាណា​​ ព្យាបាលជាស្រ្តី និងមិត្តភក្តិ​តែប៉ុណ្ណោះដែលបានជួយលួងលោម​ផ្តល់ កម្លាំងចិត្តដល់ពួកគេ ។

ផ្តើមចេញពីបញ្ហានេះ​ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា​ បានលើកទឹកចិត្ត​ឲ្យស្ថាប័នជំនាញ​ក្នុងក្រសួងសហការជាមួយនឹង

សមាគមរញ្ជនពុទ្ធិបពោធនមិត /Cabokids យកចិត្តទុកដាក់ អភិវឌ្ឍន៏នូវគម្រោងមេរៀនអប់រំដល់យុវជនក៏ដូចជាការផ្តល់ការផ្តល់ ចំណេះដឹង​មួលដ្ឋានទាក់ទងនឹងការ ថែទាំសុខភាពចិត្តដើម្បឲ្យយុវជនយើងអាចយល់​ ដឹងពីទ្រឹស្តី ហើយប្រើប្រាស់ និង អនុវត្តន ជាក់ស្តែងនៅក្នុងបំណិនជីវិត​ ក្នុងការគ្រប់គ្រងនូវការតានតឹងចិត្ត និង​អារម្មណ៍ អវិជ្ជមានដែលជំរុញឲ្យ គេធ្វើអត្តឃាតរួមនឹងការ ជួយគាំទ្រឲ្យយុវជនអភិវឌ្ឍន៍បានល្អប្រសើរនូវការ គោរពនិងឲ្យតម្លៃចំពោះខ្លួនឯងដែលជា​កត្តាបង្កើតនូវ​ភាពរឹងមាំផ្នែកផ្លូវចិត្ត ។ ​ គម្រោងមេរៀននេះគឺជា​ឯកសារមូលដ្ឋានមួយ​ជួយដល់លោកគ្រូ​ អ្នកគ្រូអាចប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានក្នុងការផ្តល់ចំណេះដឹង ផ្នែក សុខភាពផ្លូវចិត្តដល់យុវវ័យបាន​ តាមរយៈកម្មវិធីសិក្សានៅក្ុងសាលាចាំណេះទូទៅ ​។ នៅក្នុង គ្រោងមេរៀន​ នេះ​ រួមមានខ្លឹមសារ សំខាន់ៗជាមូលដ្ឋានមួយចំនួនទាក់ទងទៅនឹងការ​ថែទាំសុខភាពផ្លូវចិត្តដូចជា​៖ - ព័ត៌មានជាមូលដ្ឋានស្តីអំពីប្រភពដែលបង្កើតឲ្យមានបញ្ហាផ្លូវចិត្ត និងជំងឺផ្លូវចិត្ត​ ។​ - បច្ចេកទេសក្នុងក្របខ័ណ្ឌថែទាំសុខភាពបឋមផ្នែកផ្លូវចិត្ត ដែលជួយឲ្យយុវជនអាចជួយខ្លួនឯងបានក្នុងការ​គ្រប់គ្រង - វិធីសាស្រ្ត ក្នុងការជួយខ្លួន​ឯង ឲ្យយុវជនមានកម្លាំងចិត្ត រឹងមាំ​អាចប្រឈមមុខ ដោះស្រាយ នូវបញ្ហាផ្នែកផ្លូវចិត្តក្នុង មធ្យោបាយវិជ្ជមានដែលរួមមានការបង្កើតអារម្មណ៍​ និង​ទស្សនៈវិជ្ជមានក្នុងផ្លូវចិត្ត​ ក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឍន៍នូវការគោរព​ចំពោះតម្លៃ ខ្លួនឯង។​

ក្រៅពីខ្លឹមសារសំខាន់ៗជាមូលដ្ឋានដូចខាងលើ ​នៅក្នុងសៀភៅណែនាំនេះក៏បានផ្តល់នូវវិធីសាស្រ្តសម្រាប់ដឹកនាំការ

ការបង្រៀនសិស្សដោយ​ផ្អែកលើគោលការណ៍សិស្ស មជ្ឈមណ្ឌល់ដើម្បីជំរុញការបង្រៀននិងការសិក្សារបស់សិស្ស។លោកគ្រូ អ្នកគ្រូអាចប្រើប្រាស់សៀវភៅណែនាំនេះ គួបផ្សំនិងសមត្ថភាពជំនាញផ្នែក រៀបចំគម្រោងសម្រាប់ការបង្រៀន​ និងភាពប៉ិនប្រ សប់ ក្នុងការបង្រៀន ដើម្បីផ្តល់នូវចំណេះដឹង ទាក់ទងនឹងការថែទាំសុខភាព ផ្លូវចិត្តនេះដល់សិស្សឲ្យទទួលបាននូវប្រសិទ្ធភាព និងលទ្ធផលខ្ពស់​ ។​